Atatürk’ün izinde, Cumhuriyet’in ışığında
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Ulu Önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ebediyete uğurlanışının 88’inci yıl dönümünde saygı, özlem ve minnetle anıldı.
Üniversitemizde ilk tören, Gölköy yerleşkesindeki Atatürk Anıtı önünde yapıldı. Rektörümüz Prof. Dr. Faruk Yiğit’in çelenk sunumunun ardından saat 09.05’te iki dakikalık saygı duruşunda bulunuldu, İstiklal Marşı okundu ve Türk bayrakları yarıya indirildi.
Törene; Rektör Yiğit’in yanı sıra Genel Sekreter Prof. Dr. Yusuf Cerit, akademik ve idari personel ile öğrenciler katıldı.
Rektörlüğümüz tarafından düzenlenen Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü anma programı, İzzet Baysal Kültür Merkezi Mavi Salonda yapıldı. Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Süme “Milli Bir Lider Olarak Mustafa Kemal Atatürk” konulu konferans verdi.
“Mustafa Kemal, bir Evlâd-ı Fâtihân’dır.”
Mustafa Kemal Atatürk’ün hikayesinin Anadolu’da başladığını vurgulayan Prof. Dr. Süme, özetle “Osmanlı devleti döneminde 1353 yılında ilk defa Türk orduları Rumeli’ye ayak bastı. Daha sonra Belgrad, Sofya, Selanik fethedildi. Osmanlı fethettiği coğrafyalara Anadolu’dan, başta Konya, Karaman, Mersin, Aksaray, Kayseri olmak üzere konar göçer Türkmenleri yerleştirdi. Bu fetihler sırasında da Mustafa Kemal’in ailesi Karaman’dan gelerek Manastır vilayetinin Debre-i Bala sancağına bağlı Koca Kıran’a (Kocacık) yerleştirildi. Baba tarafından dedesi Hafız Ahmet Efendi’nin köyündendir. Annesi, Rumeli’nin fethi döneminde yine Konya’dan gelen ve Sarı Göl bucağına yerleşen bir yörük ailesinden Sofuzâde Feyzullah Ağa’nın kızıdır. 14’üncü yüz yılda Rumeli’ye yerleşen aile, 1800’lerin başında Selanik’e geçti. Anadolu’dan Rumeli’ye yerleştirilen bu insanlara Evlâd-ı Fâtihân denir. Mustafa Kemal, bir Evlâd-ı Fâtihân’dır.” diye konuştu.
Selanik’in Mustafa Kemal’in fikir dünyasındaki izleri
Osmanlı devletinin dönemin başkenti İstanbul’dan sonraki en önemli merkezlerinden biri olan Selanik’in, Mustafa Kemal’in fikir dünyasında nasıl izler bıraktığına değinen Prof. Dr. Süme, özetle “Selanik, özellikle Rumeli söz konusu olduğunda Osmanlı devletinin en önemli şehriydi. Selanik iki yönde Mustafa Kemal’i etkiledi. Bunlardan biri, liman ve ticaret kenti olması; ikincisi, Osmanlı’nın batıya açılan kapısı olarak anılır. Batı’dan gelen fikirler önce Selanik’te yayıldı. Bunlar, gazete ve dergilerde yazıldı, dile getirildi. Mustafa Kemal, bunlardan geniş ölçüde etkilendi. Selanik her ne kadar kozmopolit bir yapıya sahip olsa da uzaktan bakıldığında camileriyle, minareleriyle tam bir Türk-İslam şehri görünümdedir. Elbette Mustafa Kemal’in kökleri, milliliği Anadolu’ya dayanıyordu ancak O’nun milli düşüncelere sahip olmasında etkili olan yazarlar, şairler ve düşünce insanları vardı.” dedi ve bu aydınlar hakkında bilgi verdi.
“Anavatan olarak telaki edilen toprakların kaybı, başta Mustafa Kemal olmak üzere Türk Milletinde milli devlet düşüncesinin ve milliyetçiliğin uyanışına da sebep olmuştur.”
Mustafa Kemal’in çocukluk ve gençlik yıllarının, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ile 1912 Balkan Savaşlarının acı sonuçlarının yaşandığı olumsuz bir atmosferde geçtiğine işaret eden Prof. Dr. Süme, Şark meselesine değinerek, özetle “Şark meselesi; Batılı emperyalist devletlerin, Osmanlı devletine karşı geliştirdikleri bir siyasetin adıdır. 3 ayağı vardı. Türklerin Avrupa’da ilerleyişini durdurmak, Türkleri Avrupa’dan ve Balkanlar’dan atmak ve Türkleri Anadolu’dan çıkarmak veya esaret altına almak. Birinci ayağını, 1683 2. Viyana kuşatmasında gerçekleştirmişlerdi. Osmanlı devletinin sınırlarını genişlettiği son toprak Viyana’ydı, daha ileri gidememişti. Dolayısıyla birinci aşamayı gerçekleştirdiler. İkinci aşaması ise, Balkan savaşları sonucunda Edirne’yi dahi ele geçirdiler ve böylelikle göçler neticesinde Balkan coğrafyasından da Türkler ayrılmak zorunda kaldı. İkinci aşamasını da gerçekleştirmiş oldular. Balkan savaşları ve Selanik’in kaybının Mustafa Kemal üzerindeki etkisi… Belki de bu başlığı şu şekilde ifade etmek gerekir: Bu savaşlarda elde edilen yenilgiler sonucunda yaşananlar Mustafa Kemal’in milliliğini ne ölçüde etkiledi? Her şeyden önce Selanik’in kaybı sırasında Mustafa Kemal, 31 yaşında genç bir subaydı. O’nun hayatını doğrudan etkiledi. Çünkü artık doğduğu şehir, doğduğu ev, oynadığı sokaklar sınırın öte yakasında kalmıştı. Balkanlar’dan geri çekiliş, anavatan olarak telaki edilen toprakların kaybı, başta Mustafa Kemal olmak üzere Türk Milletinde milli devlet düşüncesinin ve milliyetçiliğin uyanışına da sebep olmuştur. Mustafa Kemal’in milliliği, milliyetçiliği sadece okuduğu kitaplardan doğmadı. O’nun milliliği aynı zamanda Balkanlar’ın kaybedilen sokaklarında, göç yollarında, trene bindirilen ailelerin istasyonlarında doğdu. Bu O’nun fikri hayatının en insani aynı zamanda en acı kaynağıdır.” ifadelerini kullandı.
Ya İstiklal Ya Ölüm
“Mustafa Kemal Paşa, milli ve dini bir sıfat olan Gazi sıfatını, ömrünün sonuna kadar büyük bir gururla taşıdı.”
Birinci Dünya Savaşı’nda mağlup olan Osmanlı devletinin imzaladığı 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ve manda ve himaye fikirlerine karşı Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının “Ya İstiklal Ya Ölüm” düşüncesiyle 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkış sürecini anlatan Prof. Dr. Süme, özetle şunları kaydetti:
“İşgaller karşısındaki ilk çağrı Havza Genelgesi’dir. İşte, bir avuç Ya İstiklal Ya Ölüm diyen insanlar, bu parolayla birlikte on binlere ulaştı ve kısa süre sonra bütün Anadolu halkı Ya İstiklal Ya Ölüm demeye başladı. Amasya’ya geçildi ve Amasya Genelgesi hazırlandı. Amasya Genelgesi’nde 3 soru soruldu. Bu sorular; yurdun içinde bulunduğu durum nasıldır, bu durum karşısında İstanbul hükümeti ne yapıyor ve sonuçta ne yapmak gerekir? Verilen cevap şuydu: Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklali tehlikededir. İstanbul hükümeti üzerine almış olduğu sorumluluğu yerine getirememektedir. Millet, geleceğine kendisi karar verecektir. Daha sonrasında Erzurum’a geçildi. Erzurum Kongresi’nde birtakım kararlar alındı ama en dikkat çekici olan, manda ve himayenin asla kabul edilemez olduğu kararıydı. Sivas Kongresi’nde Erzurum Kongresi’nde alınmış kararlar teyit edildi. Mustafa Kemal ve Anadolu halkı bu çabalar içerisinde iken maalesef 10 Ağustos 1920’de Sevr Antlaşması imzalandı. Şayet Millî Mücadele olmasa, bu mücadele başarıya ulaşmasaydı Türk halkına Türk yurdu olarak 13 vilayet reva görüldü. Millî Mücadele’nin sloganı Ya İstiklal Ya Ölüm. Sivas Kongresi’nin ardından Kayseri üzerinden 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelindi. Ankara o tarihten itibaren Millî Mücadele’nin merkezi oldu ve 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Bu meclis, Millî Mücadele’yi sevk ve idare etti; yeni kurulacak Türk devletinin sınırlarını çizdi. Bu sınırların adı, Misak-ı Milli’dir. Bu sınırları gerçekleştirmek için verilen mücadelenin adı, Millî Mücadele’dir. Bu mücadeleyi gerçekleştiren Türk askerinin adı, Kuvayı Milliye’dir. Toplanan kongrelerin adı, milli kongreler ve işgale uğrayan bölgelerdeki halkların, bölgesini kurtarmak amacıyla kurduğu cemiyetlerin adı da milli cemiyetlerdir. Sivas Kongresi’nde kongreyi temsil etmek için kurulan heyetin düşüncelerini geniş kitlelere yaymak amacıyla çıkarılan gazetenin adı, İrade-i Milliye gazetesidir. TBMM’nin yayın organı olan gazetenin adı, Hakimiyet-i Milliye’dir. Eskişehir Kütahya muharebeleri sırasında Türk askeri Sakarya nehrinin doğusuna çekildiğinde, Yunan birlikleri ilerleyerek Polatlı’ya kadar geldiler. Polatlı, Millî Mücadele’nin merkezi olan Ankara’ya 70-75 km mesafede. Şayet Yunan birlikleri Ankara gelmiş ve meclisi dağıtmış olsalardı, Şark meselesinin son ayağı da gerçekleşmiş olacaktı. Meclis’te merkezi Kayseri ya da Konya’ya taşıma düşünceleri ortaya çıktı. Bu sırada TBMM, Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verdi ve Mustafa Kemal bu yetkiye dayanarak Tekalif-i Milliye emirlerini yayımladı. Bununla bir güç oluşturuldu ve Yunan birliklerinin Ankara’ya gelmesi beklenmeden karşı saldırıya geçildi. Bu mücadelenin adı, Sakarya Savaşı’dır. Bu savaşın sonunda Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşallik ve Gazilik ünvanı verildi. Mustafa Kemal Paşa, milli ve dini bir sıfat olan Gazi sıfatını, ömrünün sonuna kadar büyük bir gururla taşıdı.”
“Zümrüdüanka Kuşu yeniden dirilmiştir.”
Mustafa Kemal’in düşüncelerinde Cumhuriyet fikrinin 29 Ekim 1923’ten çok daha önce filizlendiğini, 23 Nisan 1920’de açılan meclisin kürsüsüne Hakimiyet Milletindir yazısının asıldığını, 1921 Anayasasında, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongrelerinde cumhuriyet fikrinin yer aldığını anlatan Prof. Dr. Süme, “Bundan dolayı siyaset bilimciler, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanını, ‘daha önceden doğmuş olan çocuğa ismini vermekten ibarettir’ şeklinde nitelendirirler. O günün nazik şartları içinde, Cumhuriyet rejiminin adı konmamıştır. Cumhuriyetin ilanını şu şekilde okumak gerekir. Türk tarihi devamlılık arz eder. Türk tarihi; Hun, Göktürk, Uygur, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti çizgisinde incelenir, incelenmelidir, doğrusu budur. Çünkü, anlatmaya çalıştığım bu hadiseler yaşandığında bir Türk devleti emperyalist ülkeler tarafından tasfiye edilirken, Mustafa Kemal önderliğinde yeni bir Türk devleti kurulmuştur. Bu edebi metinlerde ve siyaset biliminde şuna benzetilir: Zümrüdüanka Kuşu yeniden dirilmiştir.” diye konuştu.
Konferansın sonunda Prof. Dr. Mehmet Süme’ye teşekkür belgesini, Rektörümüz Prof. Dr. Faruk Yiğit verdi. Konferans kapsamında TRT Haber tarafından hazırlanan “10 Kasım 1938’de Saatler 9’u 5 Geçe Durdu” adlı belgesel de gösterildi.
